Paris ve Helene.
Aşk, Kaçış ve Bir Krater Sahnesi
Tarihin en büyük savaşlarından biri olarak kabul edilen Troya Savaşı, sadece kahramanlık ve yıkım destanı değil, aynı zamanda tutkulu bir aşk hikâyesinin de başlangıcıdır. Paris ve Helene’in yasak aşkı, mitolojinin en çok anlatılan hikâyelerinden biri olmuş, bu olay yüzünden Akhalar ve Troyalılar on yıl süren bir savaşa girmiştir. Bu büyük efsanenin sanat eserlerindeki yansımalarından biri de British Museum’da sergilenen Geç Geometrik Dönem’e ait bir krater üzerinde görülebilir.
Paris’in Helene’i Kaçırması ve Troya Savaşı
Her şey Olympos’taki kader belirleyici bir davetle başladı. Tanrıça Eris, Peleus ve Thetis’in düğününe çağrılmadığı için “En Güzel Tanrıçaya” yazılı altın bir elma fırlattı. Afrodit, Hera ve Athena arasında başlayan tartışmayı sona erdirmek için Truva Prensi Paris hakem olarak seçildi. Paris, en güzel tanrıçanın Afrodit olduğuna karar verdi çünkü Afrodit ona dünyanın en güzel kadını olan Sparta Kraliçesi Helene’i vaat etmişti.
Bu vaat üzerine Paris, Sparta’ya gitti ve Helene’i ya kaçırarak ya da onun kendi rızasıyla Troya’ya götürdü. Ancak bu olay, Helene’in kocası Kral Menelaos’un önderliğinde Yunan şehir devletlerini Troya’ya karşı birleşmeye itti ve efsanevi savaş böyle başladı.
Kraterdeki Sahne: Paris ve Helene mi?
British Museum’daki MÖ 735 yılına tarihlenen Attika çömleği, uzun zamandır farklı yorumlara konu olmuştur. Sanatçısı kesin olarak bilinmese de, “The Subdipylon Group” adı verilen bir sanatçı çevresine atfedilmektedir. Üzerindeki sahneler, dönemin en erken atlı savaşçı ve savaş arabası betimlemelerinden bazılarını içeriyor.
Ancak, kraterin en dikkat çeken kısmı gemi sahnesidir. Burada uzun saçlı bir kadın figürü, elinde dairesel bir nesne tutarken tasvir edilmiş ve yanında bir adam tarafından tutuluyor. Önlerinde büyük bir savaş gemisi duruyor. İşte tam bu noktada, sahne Paris’in Helene’i kaçırması olarak yorumlanabilir:
- Kadının zorla alıkonduğu ya da vedalaştığı anı gösteriyor olabilir.
- Gemi, Paris’in Helene’i Sparta’dan Troya’ya götürdüğü yolculuğu simgeliyor olabilir.
- Yanında görülen adamın Paris olduğu düşünülebilir.
- Mitolojide sıkça görülen “Dipylon Kalkanı” betimlemesi, savaşın kaçınılmazlığını işaret ediyor olabilir.
İlyada ve Bu Eserin Bağlantısı
Homeros’un İlyada destanı, doğrudan Paris’in Helene’i kaçırmasıyla başlamaz. Destan, savaşın dokuzuncu yılında geçmektedir ve Paris’in seçimi, Helene’in kaçırılması, Troya’ya gelişi gibi olaylar geriye dönük anlatımlarla hikâyeye dâhil edilir. Ancak savaşın temel sebebi ve Paris’in rolü sürekli vurgulanır. Bu bağlamda, British Museum’daki bu eser İlyada’nın kökenine işaret eden en eski sanatsal yansımalarından biri olabilir.
Farklı Yorumlar: Theseus ve Ariadne? Odysseus ve Penelope?
Ancak bu betimlemenin tek olası açıklaması Paris ve Helene’in kaçışı değildir. Bazı yorumcular, sahneyi mitolojide benzer kaçış anlatılarıyla ilişkilendirir. Bunlardan biri, Girit Kralı Minos’un kızı Ariadne’in Theseus tarafından kaçırılmasıdır. Theseus, Minotor’u öldürdükten sonra Ariadne’yi Girit’ten alarak Naksos’a götürür. Kraterin üzerindeki gemi sahnesi, bu olayla da ilişkilendirilebilir.
Bir diğer ihtimal ise sahnedeki figürlerin Odysseus ve Penelope’ye işaret ediyor olabileceğidir. Odysseia’da anlatıldığı üzere Odysseus’un Troya Savaşı sonrası evine dönmesi uzun yıllar almış ve sonunda sadık eşi Penelope’ye kavuşmuştur. Eğer sahne bu anlatıyı yansıtıyorsa, betimleme daha çok eve dönüş temasına gönderme yapıyor olabilir.
Dipylon Tarzı ve Geometrik Dönem Sanatı
Bu krater, Geometrik Dönem’in tipik özelliklerini taşır. Dipylon Grubu’na yakın duran bu eser, dönemin çömlek sanatına özgü süsleme tekniklerini yansıtır. Figürler, basit geometrik şekillerle oluşturulmuş, gemi ise yatay düzenlemelerle sahnenin merkezine yerleştirilmiştir. Kraterin kenarlarında görülen Dipylon kalkanı, savaşçı sınıfına yapılan bir gönderme olabilir. Ayrıca, betimlemede kullanılan çift sıralı kürekçiler, dönemin gemi tasarımına dair önemli bilgiler sunmaktadır.
İlgili Okumalar için
- İlyada Destanı
- Paris ve Helene: Troya Savaşının Kıvılcımı
- İlyada’nın İkinci Bölümü: Tanrıların Oyunları ve Savaşın Yankıları
- İlyada’nın İkinci Bölümü ve Dipylon Çömlekleri
- İlyada’nın Üçüncü Bölümü: Paris ve Menelaos’un Karşılaşması
- Exekias’ın Eseri ve İlyada: Savaş, Mola ve Kader
Dış Okumalar
- Homeros. İlyada. Çev. Azra Erhat, A. Kadir
